أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ
75
دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )
باشند و همه را بر وى اعتماد بوذ و اهل تكليف بدانند كى او بران راهست كى خذاى - عزّ و جلّ - رسول به آن امر فرموذ و مردم را بمتابعت آن حكم كرد ؛ ( 144 ) و اگر شرع را حافظي و حاميى نبوذ كى مردم را بقول و فعل او اعتماد بوذ و بحفظ و رأى او واثق باشند ، هر مكلّفى 1184 را جايز بوذ كى گويذ : اين عبادة كى در شب و روز مىگزاريم غير آنست كى ما را به آن فرموذهاند از جهت كثرة تخليط 1185 اهل نقل و اختلاف امّت ، و اگر ناقل از دروغ نه معصوم باشذ بر وى آمن نتوان بوذ از خطا و زلّت و عمد و نسيان ، و در نقل واحد و جمع يكسان باشذ ، زيرا كى قصد و عمد و خطا و سهو چون بر يكى روا بوذ بر جمع نيز هم 1186 روا بوذ ، و چون چنين باشذ البتّه شريعت را حافظي ببايذ كى ضابط طريقت بوذ تا اين علّت از اهل تكليف أزاحت 1187 كنذ و اهل دين بوى واثق باشند . اگر گويند : چرا انكار كردى كى شرع باخبار و اجماع محفوظ بوذ ؟ ، گوييم : اخبار بر دو قسم است : متواتر و غير متواتر ؛ و متواتر 1188 نتوان يافت الّا در مسايل اندك ، بلك در هزار خبر متواتر يكى بوذ ؛ و اخبار آحاد 1188 موجب علم و عمل نبوذ بر مذهب صحيح ؛ و اثبات شرع و حفظ آن بطريق قياس جايز نبوذ ؛ و امّا اجماع چون در ميان اهل اجماع معصومى نبوذ كى ( 145 ) بر قول و فعل وى اعتماد 1190 توان كرد 1189 حكم آن اجماع حكم آحاد بوذ . پس روشن شذ كى اعتماد در حفظ شرع حاصل نبوذ الّا به كسى كى صحّت عصمت او ثابت بوذ و مردم بوى واثق باشند . اگر گويند : طريق شما در محافظت شرع و ثقت امام در حال غيبت او چيست ؟ ، گوييم : چون طايفهء محقّه بر مسئله اجماع كردند دانستيم كى به آن مأموريم ، زيرا كى چون طايفهء محقّه بر چيزى اجماع كنند آن حق بوذ و اگر نه حق بوذ بر خذاى - تعالى - واجب بوذ كى تكليف از آن مسئله زايل گردانذ يا امام را ظاهر كنذ تا أزاحت آن علّت كنذ ، زيرا كى تكليف آنچ علم را به آن راه نبوذ تكليف ما لا يطاق بوذ ، و چون امام ظاهر نشوذ و تكليف در مسايل زايل نگردذ ، صحّت آنچ طايفهء محقّه بران اجماع كردهاند بطريق قطع ما را معلوم شوذ ، زيرا كى اجماع ( 146 ) ايشان در هر عصرى حجّت بوذ و چون امام حافظ شريعت بوذ ، واجب بوذ كى او مطّلع 1190 بوذ بران و ضابط بوذ جميع شرعيّات را 1190 و عالم بوذ بغوامض و جليى 1191 آن تا در تكليف مسئلهء بر وى ملتبس نشوذ و در دين امرى بر وى مشتبه 1192 نگردذ .